Termijn sluiting ( Artikel 13b Opiumwet)

Op grond van artikel 13b Opiumwet kan de burgermeester een woning of lokaal sluiten om op te treden tegen drugshandel en/of -productie. Een belangrijk aspect van dit besluit is de termijn van de sluiting, die afhangt van diverse factoren waaronder het (Damocles)beleid van een gemeente.

Duur sluiting woning of lokaal

De duur van de sluiting van een woning of lokaal is afhankelijk van meerdere omstandigheden. Van belang is bijvoorbeeld:

• Of het de eerste overtreding is of niet,
• Of er soft- of harddrugs (of beide) zijn aangetroffen, en
• Welke hoeveelheid drugs er is aangetroffen.

Verder is het beleid van de gemeente van belang. Veel gemeente hanteren een zogenaamde Damoclesbeleid, waarin is vastgesteld onder welke omstandigheden en op welke wijze de burgeremeester van zijn bevoegdheden gebruik mag maken. Dit beleid is in de grote steden en in de grensgemeenten vaak strikter dan in de kleinere gemeenten. De standaardprocedure in veel gemeente is dat bij een eerste constatering van softdrugs een waarschuwing wordt gegeven. Desalniettemin zijn er ook gemeenten die bij een eerste vondst van softdrugs direct overgaan tot sluiting van een pand voor drie maanden. In situaties waarin herhaaldelijk softdrugs in een pand worden aangetroffen, kan de sluitingsduur oplopen tot zes of zelfs twaalf maanden. Daarnaast wordt bij een eerste constatering van een handelshoeveelheid harddrugs vaak het pand direct gesloten, doorgaans voor een periode van zes tot twaalf maanden. Bij herhaalde vondsten van harddrugs in een pand kan zelfs een sluiting voor een onbepaalde tijd worden opgelegd. Het is belangrijk om op te merken dat, indien de burgermeester van mening is dat er sprake is van een ‘ernstig geval’, de duur van de sluiting kan afwijken van het desbetreffende Damoclesbeleid van een gemeente.

Sluitingsduur moet evenredig zijn

Voorafgaand aan de sluiting van een pand op grond van artikel 13b Opiumwet dient de burgermeester te beoordelen of deze maatregel evenredig is. Van de burgemeester wordt een volledige en concrete afweging verlangd. De ABRvS heeft in de uitspraak van 28 augustus 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:2912) een overzicht gegeven van factoren die van belang zijn bij het nemen van een beslissing met betrekking tot de sluiting van een woning of lokaal op grond van artikel 13b Opiumwet.

1. Ten eerste moet worden beoordeeld in welke mate de sluiting van een woning noodzakelijk is voor het behoud van het woon- en leefklimaat rondom de woning en het herstel van de openbare orde, gebaseerd op de ernst en omvang van de gepleegde overtreding. Bij de beoordeling van de noodzaak tot sluiting van een woning spelen verschillende factoren een rol, waarbij de ernst en omvang van de overtreding voorop staan. De aanwezigheid van een handelshoeveelheid drugs (meer dan 0,5 gram harddrugs, 5 gram softdrugs of 5 hennepplanten) kan de behoefte aan sluiting vergroten. Andere overwegingen zoals recidive (herhaaldelijke overtredingen), en de locatie van de woning in een buurt die vatbaar is voor drugscriminaliteit, worden eveneens in overweging genomen. De vaststelling dat drugs daadwerkelijk vanuit de betreffende woning verhandeld wordt, weegt zwaar mee. In dergelijke gevallen kan de burgermeester een snelle sluiting noodzakelijk achten om de aantrekkingskracht van de woning in het criminele circuit te verminderen en de bekendheid ervan te minimaliseren.
2. Daarnaast moet worden beoordeeld of sluiting evenredig is. Voor de beoordeling van de evenredigheid zijn de hierna te bespreken omstandigheden van belang.
3. Om te beginnen is het van belang of de belanghebbende een verwijt kan worden gemaakt. Dit is met name relevant in de situatie waarin één bewoner van de woning betrokken was bij drugshandel, maar deze bewoner inmiddels de woning heeft verlaten, waardoor de achtergelaten bewoners geconfronteerd worden met de dreiging van sluiting. Het ontbreken van enige betrokkenheid, op zichzelf of in combinatie met andere omstandigheden, kan leiden tot het besluit van de burgermeester om geen sluiting door te voeren. Een voorbeeld hiervan is wanneer de achtergebleven bewoner geen verwijt kan worden gemaakt, bijvoorbeeld als deze persoon niet op de hoogte was en redelijkerwijs ook niet op hoogte kon zijn van de aanwezigheid van de aangetroffen drugs.
4. Daarnaast is het op zichzelf geen bijzondere omstandigheid dat de bewoner een woning moet verlaten, indien de burgermeester besluit om over te gaan tot sluiting. Dit verandert wanneer de belanghebbende een speciale binding met de woning heeft, bijvoorbeeld vanwege medische redenen. Hierbij is het relevant in hoeverre de betrokkene zelf in staat is een geschikte alternatieve huisvestiging te regelen. Desalniettemin speelt ook de burgermeester hierbij een rol. Vanwege de vereiste proportionaliteit van de sluiting, dient de burgermeester te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor vervangende huisvestiging. Tevens kunnen de gevolgen van een woningsluiting buitengewoon zwaar zijn als de betrokkene niet kan terugkeren naar de woning na de sluiting, bijvoorbeeld omdat zijn huurcontract wordt ontbonden als gevolg van de sluiting. In dit verband moet ook aandacht worden besteed aan de vraag of de belanghebbende door de sluiting van de woning op een zogenaamde ‘zwarte lijst’ komt te staan bij een woningbouwcorporatie, waardoor hij gedurende een bepaalde periode geen nieuwe sociale huurwoning in de regio kan huren.
5. Enkel de aanwezigheid van minderjarige kinderen in een woning is op zichzelf geen bijzondere omstandigheid voor de burgermeester om van de sluiting af te zien. Wel kan de aanwezigheid van minderjarige kinderen tezamen met andere omstandigheden maken dat de burgermeester niet in redelijkheid van zijn bevoegdheid gebruik kan maken. In het kader van artikel 8 Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en het Verdrag inzake de Rechten van het Kind is het belangrijk dat de burgermeester zich voldoende bewust is van het feit dat er minderjarige kinderen in een woning kunnen verblijven. In principe dragen de ouders van minderjarige kinderen zelf de verantwoordelijkheid voor het vinden van een alternatieve huisvestiging. Niettemin geldt hier ook dat de burgermeester de plicht heeft om zich te informeren over geschikte opvangmogelijkheden, waarbij wordt beoordeeld in hoeverre het kind, de betrokken ouders of verzorgers zelf in staat zijn om passende regelingen te treffen.

Met deze benadering beoogt de ABRvS ervoor te zorgen dat de sluiting van een pand een proportionele reactie is op de geconstateerde overtreding van de Opiumwet.

Het besluit tot een onbepaalde tijd sluiting van een woning is over het algemeen niet in lijn met het streven naar evenwichtigheid en proportionaliteit. Een dergelijke maatregel wordt slechts in buitengewone gevallen overwogen, waarbij factoren zoals recidive een dergelijke verstrekkende beslissing rechtvaardigen. Wanneer besloten wordt tot onbepaalde tijd sluiting, is het noodzakelijk dat de burgermeester op een bepaald moment ambtshalve het sluitingsbesluit zal heroverwegen. Dit heroverwegingsmoment is van belang om ervoor te zorgen dat de voortdurende sluiting in lijn blijf met de geldende omstandigheden en de ernst van de overtreding. Het is essentieel dat de burgermeester hierbij een duidelijk beoordelingskader vaststelt, waarin de relevante criteria en overwegingen worden uiteengezet die de burgermeester zal hanteren bij het heroverwegen van het sluitingsbesluit.

Wat gebeurt er bij een sluiting van een drugspand?

Per gemeente verschilt wat er gebeurt bij een sluiting van een drugspand. Bij het uitvoeren van de sluitingsprocedure kunnen naast ambtenaren van de gemeente en de politie ook een aannemer, vertegenwoordiger van het energiebedrijf, de GGD en eventueel een medewerker van een verslavingszorginstelling aanwezig zijn.