Stappenplan – artikel 94 Sv / 94a Sv

Stappenplan inbeslagneming

De bevoegde autoriteit kan niet ieder willekeurig eigendom in beslag nemen. De wet legt strikte voorwaarden op voor inbeslagname. De rechtmatigheid van inbeslagname hangt af van verschillende factoren die zorgvuldig moet worden geëvalueerd. Indien achteraf een beslag onrechtmatig blijkt te zijn, is de standaardprocedure doorgaans de teruggave van het in beslag genomen eigendom.

In de kern draait het om twee voorwaarden:

1. Het voorwerp moet onderhevig zijn aan inbeslagname, wat betekent dat het vatbaar moet zijn voor juridische actie om het tijdelijk of permanent in beslag te nemen.
2. Degene die het beslag legt, moet daartoe bevoegd zijn. Dat wil zeggen dat zij de wettelijke autoriteit moeten hebben om een dergelijke actie uit te voeren.

Kortom, om een inbeslagneming als rechtmatig te beschouwen, moet de handelende bevoegde instantie de geldende voorschriften naleven in de wet. Dit omvat onder meer het verkrijgen van een machtiging, het volgen van de juiste procedures en het handelen binnen de grenzen van de wet.

Inhoudsopgave

• Doel van de inbeslagneming
• Wettelijke grondslag voor inbeslagneming
• Toestemming van betrokkenen
• Rechtmatigheid van het binnentreden
• Naleving van wettelijke formaliteiten voor inbeslagneming
• Vernietiging in beslaggenomen voorwerp

Doel van de inbeslagneming

Ten eerste dient de advocaat de reden voor de inbeslagneming te achterhalen. Dit kan een klassiek beslag zijn conform artikel 94 Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) of een conservatoir beslag op grond van artikel 94a Sv. Tevens is het belangrijk om na te gaan of de voorwerpen in onderhavige kwestie vatbaar zijn voor beslag. Inbeslagneming kan verschillende doeleinden hebben:

• Inbeslagname in verband met waarheidsvinding van een strafbaar feit. Bijvoorbeeld voorwerpen die gebruikt zijn bij het plegen van een strafbaar feit of voorwerpen die van belang zijn voor contra-expertise.
• Inbeslagneming van voorwerpen die wederrechtelijk verkregen voordeel als bedoeld in artikel 36e Wetboek van Strafrecht aan tonen. Denk bijvoorbeeld aan bankafschriften of vermogensbestanddelen die op (on)geldige titel zijn verkregen.
• Inbeslagneming ter verbeurdverklaring. Het betreft voorwerpen die volledig of deels eigendom zijn van de veroordeelde of waarvan de rechthebbende op de hoogte was of had moeten zijn dat die voorwerpen een relatie hebben met de strafbare gedraging.
• Inbeslagneming ter onttrekking aan het verkeer. Hierbij gaat het voorwerpen die van dien aard zijn dat hun ongecontroleerde bezit in strijd is met de wet of het algemeen belang.
• Beveiliging aan het recht om een geldboete, schadevergoeding of ontnemingsmaatregel te verhalen (in geval van conservatoir beslag ingevolge artikel 94a Sv).

Het is belangrijk om op te merken dat inbeslagneming met als doel teruggave aan de rechthebbende niet is toegestaan.

Wettelijke grondslag voor inbeslagneming

De wettelijke basis voor inbeslagneming is te vinden in de artikelen 95 tot en met 110 Sv, maar ook in enkele bijzondere wetten zoals artikel 52 Wet Wapens en Munitie, artikel 9 Opiumwet en artikel 18 Wet Economische Delicten.

Toestemming van betrokkenen

Indien een verdachte of bewoner toestemming verleent voor het betreden van een woning of het onderzoeken aan de kleding, dan hoeven niet alle wettelijke formaliteiten te worden nageleefd. Deze toestemming moet echter vrijwillig en ondubbelzinnig zijn, waarbij de politie verplicht is om de betrokkene van adequate informatie te voorzien. Voor de betrokkene moet duidelijk zijn voor welke onderzoekshandeling hij/zij toestemming heeft verleend. De betrokkene staat het vrij om de verleende toestemming in te trekken. Zelfs nadien een begin is gemaakt met het onderzoek waarvoor de betrokkene toestemming heeft gegeven.

Rechtmatigheid van het binnentreden

De bevoegde autoriteit – veelal de politie – mag niet zomaar een woning betreden. Het binnentreden van een woning is onderhevig aan specifieke regels opgenomen in de Algemene wet op het binnentreden (hierna: Awbi). De Awbi bevat (vorm)voorschriften die door de bevoegde autoriteit in acht dienen te worden genomen, wanneer zij een woning betreden of doorzoeken. Op grond van artikel 1 Awbi is de bevoegde instantie, ongeacht of er met of zonder toestemming wordt binnengetreden, verplicht om zich voorafgaand te legitimeren en het doel van het binnentreden mede te delen. Deze verplichting geldt niet in situaties waarin het binnentreden een gevaar vormt voor personen of eigendommen, praktisch onuitvoerbaar is of de strafrechtelijke vervolging schaadt. Daarnaast is – indien een woning wordt betreden zonder toestemming van de bewoner – in beginsel een schriftelijke machtiging vereist (artikel 2 Awbi).

Naleving van wettelijke formaliteiten voor inbeslagneming

Om de rechtmatigheid van de inbeslagneming vast te stellen, moeten een aantal subvragen worden beantwoord:

1. Is er sprake van een situatie waarbij de verdachte op heterdaad is betrapt, staande- of aangehouden is of verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten?
2. Is er sprake geweest van betreden of doorzoeken? Inbeslagneming is bedoeld om de uitoefening van betreden of doorzoeken mogelijk te maken. Betreden wil zeggen ‘zoekend rondkijken’. Simpelweg gezegd handen op de rug en enkel kijken met de ogen. Doorzoeken is ieder onderzoek dat verder gaat dan zoekend rondkijken. Dus ook bijvoorbeeld het openen van kasten of het openen van het dasboardkastje van een auto.
3. Was de persoon die het voorwerp in beslag heeft genomen daartoe bevoegd? Opsporingsambtenaren, (hulp-)officieren van justitie of rechter-commissarissen zijn onder bepaalde voorwaarden bevoegd tot inbeslagneming, zoals vastgelegd in de relevante artikelen van het Wetboek van Strafvordering. Sommige bijzondere wetten geven een ruimere bevoegd, zoals de Wet op de Economische Delicten en de Wet Wapens en Munitie.

Vernietiging inbeslaggenomen voorwerp

Het komt regelmatig voor dat de officier van justitie besluit om een in beslag genomen goed al dan niet vroegtijdig te vernietigen. Volgens artikel 134 lid 2 onder c Sv eindigt in dat geval het beslag. Hierdoor wordt een klager, die in zijn klaagschrift verzoekt tot teruggave van het beslag, niet-ontvankelijk verklaard wanneer het inbeslaggenomen voorwerp niet langer beschikbaar is vanwege vernietiging. Dit betekent echter niet dat de strafrechter later geen beslissing hoeft te nemen over het